นี่คือบทรีวิวเจาะลึกภาพยนตร์เรื่อง Hulk (2003) ฉบับกำกับโดย อั่งลี่ (Ang Lee) ในรูปแบบบทความวิเคราะห์กึ่งเล่าเรื่อง (Long-form Review) โดยเน้นไปที่แก่นของเนื้อเรื่อง งานภาพ และการแสดง เพื่อให้คุณได้มุมมองที่แปลกใหม่และลึกซึ้ง โดยหลีกเลี่ยงการเล่าเรื่องย่อตามที่คุณต้องการครับ
Review Hulk (2003) – เมื่อสัตว์ประหลาดคือน้ำตาที่แข็งตัว และโศกนาฏกรรมของลูกผู้ชาย
หากเราย้อนเวลากลับไปในปี 2003 ช่วงเวลานั้นจักรวาลภาพยนตร์มาร์เวล (MCU) ยังเป็นเพียงวุ้น แบทแมนยังไม่ได้เจอคริสโตเฟอร์ โนแลน และคำว่า “หนังซูเปอร์ฮีโร่” ยังไม่มีสูตรสำเร็จตายตัว ช่วงเวลานั้นเองที่ Universal Pictures ได้ตัดสินใจเสี่ยงดวงครั้งใหญ่ด้วยการยื่นโปรเจกต์ยักษ์เขียวจอมพลังให้กับ “อั่งลี่” (Ang Lee) ผู้กำกับชาวไต้หวันที่เพิ่งสร้างชื่อระบือโลกจาก Crouching Tiger, Hidden Dragon
ผลลัพธ์ที่ได้คือ Hulk (2003) ภาพยนตร์ที่สร้างความแตกแยกทางความคิดให้กับผู้ชมมากที่สุดเรื่องหนึ่งในประวัติศาสตร์หนังฮีโร่ บ้างก็ว่ามันน่าเบื่อ ชวนง่วง และเยิ่นเย้อ แต่บ้างก็ยกย่องว่านี่คือ “งานศิลปะ” ที่ลึกซึ้งที่สุดเท่าที่หนังดัดแปลงจากคอมิกส์เคยมีมา วันนี้ผมจะพาคุณผู้อ่านกระเทาะเปลือกนอกของผิวสีเขียว เข้าไปสำรวจจิตวิญญาณของหนังเรื่องนี้ ว่าทำไมมันถึงควรค่าแก่การถูกพูดถึงในฐานะ “โศกนาฏกรรมกรีกในคราบหนังแอ็คชั่น”
1. เนื้อเรื่อง (The Story) จิตวิเคราะห์ บาดแผล และความสัมพันธ์พ่อลูก
สิ่งแรกที่เราต้องปรับจูนก่อนดู Hulk ฉบับนี้ คือการลืมภาพจำของ “The Incredible Hulk” ที่ไล่ทุบตึกอย่างบ้าคลั่งเพื่อความบันเทิงไปก่อน เพราะอั่งลี่ไม่ได้ทำหนังแอ็คชั่น แต่เขากำลังทำหนังดราม่าจิตวิทยา (Psychological Drama) ที่มีตัวเอกแปลงร่างได้
ความโกรธที่ไม่ใช่แค่พลัง แต่คือเกราะป้องกัน ในขณะที่เวอร์ชั่นอื่นมักนำเสนอ “ความโกรธ” ของบรูซ แบนเนอร์ เป็นเพียงกลไกในการเปลี่ยนร่างเพื่อไปสู้กับผู้ร้าย แต่ในเวอร์ชั่น 2003 นี้ อั่งลี่และทีมเขียนบทเจาะลึกลงไปถึง “ที่มา” ของความโกรธนั้น เนื้อเรื่องไม่ได้เริ่มที่อุบัติเหตุรังสีแกมมา แต่เริ่มที่ “พันธุกรรม” และ “บาปของพ่อ” หนังนำเสนอว่า ฮัลค์ ไม่ใช่สิ่งแปลกปลอมที่เข้ามาสิงสู่บรูซ แต่มันคือ “ส่วนหนึ่ง” ที่ถูกกดทับไว้ตั้งแต่เกิด เป็นตัวแทนของความเจ็บปวด (Trauma) ในวัยเด็กที่บรูซพยายามลืม
การเล่าเรื่องจึงมีความเป็นวรรณกรรมสูงมาก มันคือการสำรวจทฤษฎีจิตวิเคราะห์ของ ซิกมุนด์ ฟรอยด์ (Sigmund Freud) อย่างชัดเจน โดยเฉพาะเรื่อง Id (สัญชาตญาณดิบ), Ego (ตัวตนปัจจุบัน), และ Superego (ศีลธรรมความดีงาม) ตัวฮัลค์ในเรื่องนี้คือ Id ที่บริสุทธิ์ที่สุด มันคือเด็กน้อยที่ร้องไห้อาละวาดเมื่อถูกรังแก แต่บังเอิญว่าเด็กคนนี้มีพลังทำลายล้างโลก
โศกนาฏกรรมแบบกรีก (Greek Tragedy) ความน่าสนใจที่สุดของบทภาพยนตร์เรื่องนี้ คือการวางโครงสร้างความขัดแย้ง หนังไม่ได้สร้างตัวร้ายแบบวายร้ายครองโลก แต่สร้างความขัดแย้งระหว่าง “พ่อผู้ให้กำเนิด” (David Banner) กับ “ลูกชายผู้ถูกกระทำ” (Bruce Banner) มันคือเรื่องราวของพ่อที่มอบปีศาจให้กับลูก และลูกที่ต้องดิ้นรนเพื่อหาทางอยู่ร่วมกับมัน หรือไม่ก็ต้องฆ่าพ่อตัวเองเพื่อปลดปล่อยพันธนาการ
บทสนทนาในเรื่องจึงเต็มไปด้วยปรัชญา วิทยาศาสตร์ และความเงียบที่น่าอึดอัด การดำเนินเรื่องในช่วงแรกอาจจะดูเชื่องช้าสำหรับคอหนังแอ็คชั่น แต่สำหรับคนที่ชอบเสพเนื้อหา มันคือการปูพื้นฐานทางอารมณ์ที่แน่นปึ้ก เพื่อให้เรารู้สึกว่า “การกลายร่าง” แต่ละครั้ง ไม่ใช่เรื่องเท่ แต่เป็นเรื่องที่ “เจ็บปวด” และ “น่าเศร้า” การที่ฮัลค์ตัวใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ ตามความโกรธในเวอร์ชั่นนี้ สะท้อนให้เห็นว่า ยิ่งบรูซเจ็บปวดและโกรธแค้นมากเท่าไหร่ เกราะป้องกันตัวของเขาก็ยิ่งต้องขยายใหญ่ขึ้นเท่านั้น
บทสรุปของเนื้อเรื่องจึงไม่ใช่การที่พระเอกชนะผู้ร้าย แต่เป็นการที่บรูซยอมรับความจริง ยอมรับความทรงจำที่เลวร้าย และยอมรับว่า “พ่อ” คือต้นตอของความหายนะทั้งหมด มันคือหนังดราม่าครอบครัวที่รุนแรงและบีบคั้นหัวใจ ภายใต้ฉากหน้าของหนังมนุษย์จอมพลัง
2. งานภาพและวิชวลเอฟเฟกต์ (Visuals & Cinematography) การทดลองที่กล้าหาญ
หากเนื้อเรื่องคือจิตวิญญาณ งานภาพของ Hulk (2003) ก็คือร่างกายที่ถูกออกแบบมาอย่างพิถีพิถันและแปลกตาที่สุดเท่าที่เราเคยเห็นมา
เทคนิคการตัดต่อแบบช่องการ์ตูน (Comic Book Panels) สิ่งที่ทำให้หนังเรื่องนี้โดดเด่นจนถึงปัจจุบัน คือความพยายามของอั่งลี่ที่จะจำลองประสบการณ์ “การอ่านการ์ตูน” มาไว้บนจอภาพยนตร์ แทนที่จะใช้การตัดต่อแบบ Cinematic ทั่วไป หนังใช้เทคนิค Split-screen (แบ่งหน้าจอ) อย่างบ้าคลั่ง หน้าจอถูกแบ่งเป็นช่องๆ บางครั้งเราเห็นหน้าตัวละคร A ในช่องซ้าย และเห็นสิ่งที่ตัวละคร A มองเห็นในช่องขวา หรือบางครั้งเป็นการโคลสอัพดวงตาพร้อมกับภาพมุมกว้างในเวลาเดียวกัน
การเลือกใช้เทคนิคนี้ไม่ใช่แค่ลูกเล่นเท่ๆ แต่มันช่วยในการเล่าเรื่องที่ซับซ้อนให้กระชับขึ้น และสร้างจังหวะ (Pacing) ที่แปลกใหม่ มันทำให้ผู้ชมรู้สึกเหมือนกำลังพลิกหน้ากระดาษคอมิกส์จริงๆ ซึ่งต้องชื่นชมคนตัดต่ออย่าง Tim Squyres ที่กล้าบ้าบิ่นทำในสิ่งที่ขัดกับตำราภาพยนตร์ยุคเก่า การเปลี่ยนฉาก (Transition) ไม่ใช่แค่การ Fade in/out แต่เป็นการที่ภาพหนึ่งไหลเข้ามาแทนที่อีกภาพหนึ่ง หรือการซูมเข้าไปในช่องเล็กๆ เพื่อขยายเป็นภาพใหญ่ ความครีเอทีฟตรงนี้คือสิ่งที่หาไม่ได้แล้วในหนังฮีโร่ยุคปัจจุบันที่เน้นความสมจริง
สีสันและการจัดแสง อั่งลี่ใช้ทฤษฎีสีอย่างเข้มข้นในการเล่าเรื่อง โดยเฉพาะการใช้สีเขียว (แทนฮัลค์/สัญชาตญาณดิบ) และสีม่วง (กางเกงในตำนาน/ความลึกลับ) ผสมผสานกับโทนภาพที่ดูหม่นหมองในฉากดราม่า และสดใสจัดจ้านในฉากแอ็คชั่น ฉากในทะเลทรายถือเป็น Masterpiece ของงานภาพ ทั้งความเวิ้งว้าง แสงแดดที่แผดเผา ตัดกับผิวกายสีเขียวมรกตของฮัลค์ มันสร้างความรู้สึกทั้งสวยงามและโดดเดี่ยวในเวลาเดียวกัน
CGI ความไม่สมบูรณ์ที่มีชีวิต ต้องยอมรับว่า CGI ปี 2003 อาจจะดูไม่เนียนตาเท่าปี 2024 ผิวหนังของฮัลค์อาจจะดูเหมือนยางในบางช็อต แต่สิ่งที่ทีม ILM (Industrial Light & Magic) ทำได้ดีเยี่ยมคือ “น้ำหนัก” (Weight) และ “ฟิสิกส์” การเคลื่อนไหวของฮัลค์ในภาคนี้ดูมีมวล ดูหนักแน่น ทุกย่างก้าวที่เหยียบลงพื้นดินสั่นสะเทือนจริงๆ
ที่สำคัญที่สุดคือ “ใบหน้า” อั่งลี่เลือกที่จะไม่ใช้โมเดลหน้าบรูซ แบนเนอร์ มาขยายส่วน แต่เลือกสร้างใบหน้าฮัลค์ขึ้นมาใหม่ให้มีความเป็นเด็กทารกผสมกับสัตว์ป่า แววตาของฮัลค์ในเวอร์ชั่นนี้สื่ออารมณ์ได้ดีที่สุด มันมีความไร้เดียงสา ความสับสน และความโศกเศร้าเจือปนอยู่ ซึ่งเป็นสิ่งที่ฮัลค์เวอร์ชั่นหลังๆ มักจะขาดไป (ที่มักจะดูเป็นคนฉลาดหรือขี้เล่นไปเลย) การที่อั่งลี่ลงทุนใส่ Motion Capture การแสดงสีหน้าของตัวเองลงไปในตัวฮัลค์ด้วย ทำให้การแสดงออกของสัตว์ประหลาดตัวนี้มีความเป็นมนุษย์อย่างเหลือเชื่อ
3. การแสดง (The Acting) ความเงียบที่ดังก้อง
ในเมื่อหนังเน้นดราม่าจิตวิทยา ภาระหนักจึงตกอยู่ที่นักแสดง ซึ่งทีมนักแสดงชุดนี้ถือว่าระดับ “Dream Team” ที่มาปล่อยของกันอย่างเต็มที่
Eric Bana ในบท Bruce Banner ภูเขาไฟใต้น้ำแข็ง เอริก บานา มักถูกมองข้ามเมื่อพูดถึงบทนี้ แต่ถ้าเราพิจารณาโจทย์ที่เขาได้รับ คือการเล่นเป็นคนที่ “เก็บกดอารมณ์” (Repressed) เขาทำได้ดีอย่างน่าขนลุก บานาถ่ายทอดบรูซ แบนเนอร์ ในฐานะนักวิทยาศาสตร์ที่ดูเงียบขรึม ตัดขาดจากสังคม และมีแววตาที่ว่างเปล่าเหมือนคนที่มีหลุมดำอยู่ในใจ การแสดงของเขาไม่ใช่การตะโกนโวยวาย แต่เป็นการใช้สายตาและการขบกราม เพื่อสื่อถึงสิ่งที่ปะทุอยู่ข้างใน ความนิ่งของเขาคือสิ่งที่ทำให้ผู้ชมเชื่อว่า “ถ้าหมอนี่ระเบิดเมื่อไหร่ โลกพังแน่” ความเปราะบางที่เขาแสดงออกมาทำให้เราอยากเอาใจช่วย ไม่ใช่ในฐานะฮีโร่ แต่ในฐานะผู้ป่วยที่ต้องการการเยียวยา
Jennifer Connelly ในบท Betty Ross หัวใจและสมอง เจนนิเฟอร์ คอนเนลลี คือ MVP ของเรื่องในพาร์ทของมนุษย์ เธอไม่ได้มาเล่นเป็นนางเอกที่รอให้พระเอกมาช่วย แต่เธอคือนักวิทยาศาสตร์ที่เก่งกาจและเป็นคนเดียวที่ “เข้าใจ” ฮัลค์ คอนเนลลีถ่ายทอดความรัก ความห่วงใย และความกลัวออกมาได้อย่างสมดุล สายตาที่เธอมองฮัลค์ไม่ใช่สายตาที่มองสัตว์ประหลาด แต่เป็นสายตาที่มองเห็น “บรูซ” ที่ซ่อนอยู่ข้างใน ฉากที่เธอพยายามเกลี้ยกล่อมฮัลค์ให้สงบลง เป็นฉากที่ทรงพลังที่สุดฉากหนึ่ง เพราะมันพิสูจน์ว่าพลังที่แข็งแกร่งกว่าความโกรธ คือความรักและความเข้าใจ
Nick Nolte ในบท David Banner ปีศาจในร่างคน ถ้าจะมีใครที่ขโมยซีนได้ทุกครั้งที่ปรากฏตัว คนนั้นคือ นิค โนลเต้ ในบทพ่อผู้เสียสติ การแสดงของเขาเข้าขั้นบ้าคลั่ง (Unhinged) และน่ากลัวแบบสุดกู่ เขาเล่นบทนี้เหมือนตัวละครในบทละครเชกสเปียร์ที่กำลังร่ายรำอยู่ท่ามกลางความวิปลาส เขาทำให้เราเชื่อว่าคนคนนี้รักลูกชายในแบบที่บิดเบี้ยว เขาไม่ได้ต้องการเงินหรืออำนาจ เขาต้องการ “วิวัฒนาการ” และต้องการหลอมรวมกับลูกชายตัวเอง การปะทะคารมกันระหว่างเขากับเอริก บานา ในฉากสุดท้าย คือจุดพีคของการแสดงที่เหนือชั้นกว่าฉากแอ็คชั่นใดๆ
Sam Elliott ในบท General Ross ความดุดันที่สมจริง แซม เอลเลียต เกิดมาเพื่อบทนายพลรอสส์ ด้วยหนวดเคราที่เป็นเอกลักษณ์และเสียงที่ทุ้มต่ำ เขาถ่ายทอดบทพ่อตาที่ไม่ชอบขี้หน้าลูกเขย (และพ่อของลูกเขย) ได้อย่างสมบูรณ์แบบ เขาคือตัวแทนของอำนาจรัฐ ความมั่นคง และความเด็ดขาด ที่มองว่าฮัลค์คืออาวุธหรือภัยคุกคาม แต่ลึกๆ แล้วเราก็ยังเห็นความเป็นมนุษย์ที่เขามีต่อลูกสาวของเขาเอง
บทสรุป เพชรเม็ดงามที่รอการเจียระไนใหม่ในความทรงจำ
Hulk (2003) ไม่ใช่หนังที่ดูง่าย มันเรียกร้องสมาธิและความอดทนจากผู้ชม มันไม่ใช่หนังที่คุณจะเปิดทิ้งไว้แล้วเล่นมือถือไปด้วยได้ เพราะทุกบทสนทนาและทุกเฟรมภาพมีความหมายแฝงซ่อนอยู่
ในแง่ของ “เนื้อเรื่อง” มันคือการศึกษาจิตใจของมนุษย์ที่แตกสลายได้อย่างยอดเยี่ยม ในแง่ของ “ภาพ” มันคือการทดลองทางศิลปะภาพยนตร์ที่หาญกล้าและมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ในแง่ของ “การแสดง” มันคือเวทีปล่อยของของนักแสดงดราม่าชั้นครู
หากคุณมองหาความบันเทิงแบบ Popcorn Movie หนังเรื่องนี้อาจจะทำให้คุณผิดหวัง แต่ถ้าคุณกำลังมองหาหนังซูเปอร์ฮีโร่ที่มี “น้ำหนัก” มีความทะเยอทะยานที่จะเป็นมากกว่าแค่หนังขายของเล่น และกล้าที่จะแตะประเด็นความเจ็บปวดของครอบครัวได้อย่างถึงแก่น Hulk ฉบับอั่งลี่ คือภาพยนตร์ที่คุณควรกลับไปเปิดดูใหม่อีกครั้ง และบางที… การดูในวัยที่โตขึ้นอาจจะทำให้คุณเห็นความงดงามของ “ยักษ์สีเขียวที่เศร้าสร้อย” ตัวนี้ชัดเจนกว่าเดิม
นี่ไม่ใช่แค่หนังฮัลค์ แต่มันคือหนังดราม่าชั้นดีที่มีฮัลค์เป็นตัวละครเอกครับ movieseries
